Për shumë shtetas shqiptarë që kanë jetuar prej vitesh në Itali, “assegno sociale” përbën një mbështetje ekonomike të rëndësishme në moshën e tretë. Në vitin 2026, megjithatë, rregullat mbeten të rrepta: për shtetasit jo-BE nuk mjafton të kesh një leje qëndrimi të zakonshme dhe as vetëm shumë vite banimi në Itali. Kërkohet, si rregull, leja e qëndrimit BE për qëndruesit afatgjatë, së bashku me të paktën dhjetë vjet qëndrim të ligjshëm dhe të pandërprerë në Itali. Gjykata Kushtetuese italiane, me vendimin nr. 141 të depozituar më 20 korrik 2026, ka konfirmuar se ky kusht nuk bie ndesh me parimin evropian të trajtimit të barabartë.
Çfarë është “assegno sociale”
“Assegno sociale” është një përfitim ekonomik me natyrë asistenciale, i paguar nga INPS për personat që kanë arritur moshën e parashikuar nga ligji dhe ndodhen në kushte ekonomike të pamjaftueshme. Nuk është pension i bazuar në kontribute pune dhe, për këtë arsye, fakti që një person ka punuar pak ose aspak në Itali nuk e përjashton automatikisht nga kjo masë, por duhet të plotësohen të gjitha kushtet e tjera të parashikuara nga ligji.
Për vitin 2026, mosha minimale është 67 vjeç. Shuma bazë është 546,24 euro në muaj për 13 muaj, pra 7.101,12 euro në vit, ndërsa shuma konkrete mund të reduktohet në varësi të të ardhurave personale ose, kur kërkuesi është i martuar, të të ardhurave të çiftit.
Për shtetasit shqiptarë nuk mjafton një leje qëndrimi e zakonshme
Pika më e rëndësishme për shtetasit shqiptarë është se, si qytetarë të një shteti jashtë Bashkimit Evropian, përfitimi kërkon në mënyrë të veçantë posedimin e lejes së qëndrimit BE për qëndruesit afatgjatë. Një leje për punë, familje, pritje punësimi ose një tjetër leje e zakonshme, edhe kur është e vlefshme dhe është rinovuar prej shumë vitesh, nuk është në vetvete e mjaftueshme për të fituar të drejtën ndaj “assegno sociale”.
Kjo çështje ka qenë objekt i një debati të rëndësishëm gjyqësor. Me vendimin nr. 141/2026, Gjykata Kushtetuese ka deklaruar të pabazuara kundërshtimet ndaj rregullit që e lidh përfitimin, për qytetarët jo-BE, me posedimin e lejes BE për qëndruesit afatgjatë. Në praktikë, pas këtij vendimi, nuk është e saktë të mendohet se një leje e zakonshme mund të konsiderohet automatikisht e barasvlershme vetëm sepse personi ka jetuar prej shumë vitesh në Itali.
Leja afatgjatë dhe dhjetë vjet qëndrim janë dy kushte të ndryshme
Një gabim i shpeshtë është të mendohet se posedimi i lejes BE për qëndruesit afatgjatë e zgjidh automatikisht edhe çështjen e kohëzgjatjes së qëndrimit. Nuk është kështu. Për “assegno sociale” duhet të ekzistojnë njëkohësisht edhe kushtet e përgjithshme të përfitimit, mes të cilave është kërkesa për të paktën dhjetë vjet qëndrim të ligjshëm dhe të pandërprerë në Itali.
Kjo do të thotë se një person mund të ketë marrë lejen afatgjatë pas plotësimit të kushteve të saj, por të mos ketë ende arritur dhjetë vitet e kërkuara për “assegno sociale”. Para paraqitjes së kërkesës është prandaj e nevojshme të kontrollohet me kujdes historia e qëndrimit, regjistrimi anagrafik dhe dokumentacioni që provon vazhdimësinë e pranisë së ligjshme në Itali.
Kufijtë e të ardhurave në vitin 2026
Për vitin 2026, kërkuesi i pamartuar duhet të ketë të ardhura vjetore nën 7.101,12 euro. Për personin e martuar, kufiri i përgjithshëm i të ardhurave të çiftit është 14.202,24 euro. Në varësi të nivelit real të të ardhurave, përfitimi mund të paguhet në masë të plotë ose të reduktuar.
INPS merr në konsideratë kategori të ndryshme të ardhurash dhe jo vetëm pagat ose pensionet italiane. Mund të kenë rëndësi edhe pensionet e paguara nga shtete të huaja dhe përfitime të tjera me karakter të vazhdueshëm. Për një qytetar shqiptar që merr një pension ose një pagesë periodike nga Shqipëria, ky element duhet të deklarohet dhe të vlerësohet saktësisht.
Kujdes me qëndrimet e gjata në Shqipëri
Një nga aspektet më praktike, dhe shpesh më pak të njohura, lidhet me udhëtimet jashtë Italisë. “Assegno sociale” nuk është një përfitim i eksportueshëm jashtë vendit dhe kërkon rezidencë efektive në Itali. Sipas rregullave të INPS, nëse përfituesi qëndron jashtë territorit italian për më shumë se 29 ditë të vazhdueshme, pagesa pezullohet nga momenti i largimit. Nëse pezullimi vazhdon për më shumë se një vit, përfitimi revokohet.
Kjo rregull ka pasoja të drejtpërdrejta për shumë pensionistë shqiptarë që kalojnë periudha të gjata në Shqipëri. Posedimi i një banese ose i një familjeje në Itali nuk mjafton për të neutralizuar automatikisht efektet e një mungese të zgjatur: për këtë masë ligji kërkon që rezidenca në Itali të jetë reale dhe jo vetëm formale.
Përjashtimet që duhen dalluar
Rregulli mbi lejen BE për qëndruesit afatgjatë nuk zbatohet në të njëjtën mënyrë për çdo kategori të huaji. INPS përfshin ndër përfituesit edhe personat me status refugjati ose me mbrojtje plotësuese, të cilët kanë një bazë juridike të ndryshme. Prandaj, para se të konkludohet se një kërkesë është e pamundur, duhet gjithmonë të identifikohet saktësisht lloji i statusit ose i lejes së qëndrimit të personit.
Çfarë duhet kontrolluar para kërkesës
Për një shtetas shqiptar që i afrohet moshës 67 vjeç, kontrolli duhet të fillojë përpara se të paraqitet kërkesa në INPS. Duhet verifikuar nëse ekziston leja BE për qëndruesit afatgjatë, nëse dhjetë vitet e qëndrimit të ligjshëm dhe të pandërprerë mund të dokumentohen, nëse rezidenca aktuale në Itali është efektive dhe nëse të ardhurat personale ose familjare qëndrojnë nën kufijtë e vitit 2026.
Nëse mungon leja afatgjatë, është e rëndësishme të vlerësohet paraprakisht nëse plotësohen kushtet për ta kërkuar atë. Refuzimi i një kërkese për “assegno sociale” të paraqitur pa titullin e duhur të qëndrimit mund të shmanget me një kontroll juridik të situatës para se të aktivizohet procedura previdenciale.
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese i korrikut 2026 e bën kuadrin më të qartë: për qytetarët jo-BE, integrimi i qëndrueshëm juridik në Itali, i shprehur përmes statusit të qëndruesit afatgjatë, vazhdon të ketë një rol vendimtar edhe në aksesin ndaj kësaj mase asistenciale. Për këtë arsye, dokumenti i qëndrimit nuk është një formalitet dytësor, por një element që mund të përcaktojë vetë ekzistencën e së drejtës.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Lobbista registrato presso il Registro per la Trasparenza dell’UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID: 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento