Që nga 12 qershori 2026, rregullat evropiane për procedurat e azilit kanë hyrë në një fazë të re. Për shtetasit shqiptarë, një nga çështjet më të rëndësishme është fakti se Shqipëria trajtohet si “vend i sigurt origjine”. Kjo nuk do të thotë se një kërkesë për mbrojtje ndërkombëtare refuzohet automatikisht, por do të thotë se procedura mund të jetë më e shpejtë dhe se kërkuesi duhet të shpjegojë në mënyrë të qartë, konkrete dhe të dokumentuar pse, në situatën e tij personale, kthimi në Shqipëri do ta ekspozonte ndaj një rreziku real.
Çfarë do të thotë “vend i sigurt origjine”?
Në të drejtën italiane, Shqipëria ka qenë tashmë e përfshirë në listën e vendeve të konsideruara të sigurta për qëllimet e procedurës së mbrojtjes ndërkombëtare. Nga 12 qershori 2026 zbatohet edhe kuadri i ri evropian, i cili ka krijuar një listë të përbashkët në nivel të Bashkimit Evropian dhe parashikon që vendet kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian të konsiderohen, në parim, vende të sigurta origjine, përveç rasteve të veçanta të parashikuara nga rregullorja.
Shqipëria është vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe, për këtë arsye, hyn në këtë mekanizëm të përbashkët për sa kohë nuk zbatohet një nga përjashtimet e parashikuara nga legjislacioni evropian.
Nuk është një refuzim automatik
Ky është aspekti më i rëndësishëm praktik. Klasifikimi i Shqipërisë si vend i sigurt nuk heq të drejtën për të kërkuar azil dhe nuk lejon që autoritetet të refuzojnë kërkesën vetëm mbi bazën e shtetësisë shqiptare.
Edhe vetë udhëzimet operative të Komisionit Kombëtar për të Drejtën e Azilit theksojnë se nocioni i vendit të sigurt krijon një prezumim, por jo një siguri absolute. Kërkesa duhet të vlerësohet gjithmonë në raport me rrethanat konkrete të personit.
Prandaj, një shtetas shqiptar mund të provojë se, megjithëse vendi konsiderohet përgjithësisht i sigurt, ekzistojnë arsye serioze për të konsideruar se ai nuk është i sigurt për të, për shkak të historisë personale, kërcënimeve, dhunës, përndjekjes ose mungesës konkrete të mbrojtjes efektive.
Procedura e përshpejtuar
Një nga pasojat kryesore të këtij klasifikimi është mundësia e përdorimit të procedurës së përshpejtuar. Kjo do të thotë se autoritetet mund ta shqyrtojnë çështjen në afate më të shkurtra krahasuar me procedurën e zakonshme.
Për kërkuesin kjo ka një pasojë shumë konkrete: dokumentet, provat dhe shpjegimet nuk duhet të paraqiten me vonesë. Është e rëndësishme që, që në fazat e para, të identifikohen me saktësi faktet mbi të cilat mbështetet kërkesa dhe të mblidhet çdo dokument që mund t’i vërtetojë ato.
Cilat rrethana personale mund të jenë të rëndësishme?
Nuk ekziston një listë automatike. Vlerësimi është gjithmonë individual. Megjithatë, në praktikë mund të kenë rëndësi, nëse provohen seriozisht, kërcënimet personale të vazhdueshme, dhuna familjare kur mbrojtja efektive nuk ka funksionuar, trafikimi ose shfrytëzimi, përndjekja për arsye politike, fetare ose të orientimit seksual, konfliktet e rënda familjare me rrezik konkret për personin, si dhe çdo situatë tjetër në të cilën autoritetet e vendit të origjinës nuk kanë mundur ose nuk kanë dashur të ofrojnë mbrojtje efektive.
Nuk mjafton, megjithatë, një deklaratë e përgjithshme se personi ka pasur probleme në Shqipëri. Duhet të shpjegohet çfarë ka ndodhur, kush është autori i kërcënimit, kur kanë ndodhur faktet, nëse janë njoftuar autoritetet dhe çfarë përgjigjeje është marrë.
Dokumentet mund të bëjnë diferencën
Në një procedurë të përshpejtuar, provat kanë një rëndësi edhe më të madhe. Denoncimet në polici, vendimet gjyqësore, raportet mjekësore, mesazhet kërcënuese, dokumentet që tregojnë zhvendosje të detyruar, raportimet e mëparshme pranë autoriteteve, dëshmitë për përndjekje ose dhunë dhe çdo element tjetër objektiv duhet të ruhen dhe të paraqiten në mënyrë të rregullt.
Edhe kur dokumentacioni nuk është i plotë, rrëfimi duhet të jetë i saktë, kronologjik dhe koherent. Kundërthëniet e rëndësishme ose shpjegimet e paqarta mund ta dobësojnë ndjeshëm kërkesën, sidomos kur shteti i origjinës konsiderohet i sigurt.
Rëndësia e mbrojtjes ligjore që në fillim
Pikërisht sepse procedura mund të zhvillohet shpejt, është e këshillueshme që personi të kërkojë ndihmë ligjore sa më herët. Çështja nuk është vetëm të tregohet një histori personale, por të identifikohen faktet juridikisht të rëndësishme dhe të lidhen ato me kushtet e parashikuara për statusin e refugjatit, mbrojtjen subsidiare ose format e tjera të mbrojtjes që mund të zbatohen sipas legjislacionit italian.
Nëse kërkesa refuzohet, vendimi duhet të shqyrtohet menjëherë për të verifikuar afatin dhe mënyrën e ankimit. Në procedurat e përshpejtuara, vonesa në marrjen e këshillës ligjore mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta mbi mundësinë e mbrojtjes gjyqësore.
Përfundim
Për shtetasit shqiptarë, rregullat e reja nuk mbyllin derën e mbrojtjes ndërkombëtare, por e bëjnë edhe më të rëndësishme paraqitjen e një rasti individual të qartë dhe të dokumentuar. Shqipëria mund të konsiderohet përgjithësisht vend i sigurt, por kjo nuk e përjashton faktin që një person i caktuar mund të përballet me një rrezik real. Pikërisht ky dallim mes vlerësimit të përgjithshëm të vendit dhe situatës konkrete të individit mbetet thelbësor në çdo procedurë azili.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati – materia Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento