Shqipëri–Itali në 2026: çfarë ndryshon me EES dhe si llogariten 90 ditët

Që prej 10 prillit 2026, sistemi europian Entry/Exit System (EES) është plotësisht funksional në kufijtë e jashtëm të zonës Schengen. Për qytetarët shqiptarë që udhëtojnë drejt Italisë për qëndrime të shkurtra, ndryshimi kryesor është i dukshëm: hyrjet dhe daljet nuk mbështeten më te vulat në pasaportë, por regjistrohen elektronikisht. Rregulli juridik i qëndrimit, megjithatë, nuk ka ndryshuar: pa vizë mund të qëndrohet deri në 90 ditë brenda çdo periudhe 180-ditore, por sot ky kufi kontrollohet në mënyrë shumë më të saktë dhe automatike.

Kush preket nga sistemi EES?

EES zbatohet ndaj shtetasve të vendeve të treta që hyjnë në vendet e zonës Schengen për një qëndrim të shkurtër, si për ata që kanë nevojë për vizë Schengen, ashtu edhe për ata që janë të përjashtuar nga viza. Qytetarët shqiptarë me pasaportë biometrike vazhdojnë të përfitojnë nga regjimi i udhëtimit pa vizë për qëndrime të shkurtra, por kalimi i kufirit tashmë regjistrohet elektronikisht në sistem.

Në regjistrim përfshihen të dhënat e dokumentit të udhëtimit, data dhe vendi i hyrjes dhe i daljes, imazhi i fytyrës, gjurmët e gishtave dhe, kur ndodh, edhe një refuzim hyrjeje. Në udhëtimet pasuese, autoritetet kufitare mund ta verifikojnë identitetin duke e krahasuar personin me të dhënat biometrike të ruajtura më parë.

90 ditë në 180: nuk janë tre muaj për çdo shtet

Një nga keqkuptimet më të zakonshme është ideja se qytetari shqiptar mund të qëndrojë 90 ditë në Itali dhe më pas të kalojë në një shtet tjetër Schengen për të filluar një periudhë të re 90-ditore. Kjo nuk është e saktë. Kufiri prej 90 ditësh llogaritet në mënyrë të përbashkët për të gjithë zonën Schengen.

Për shembull, nëse një person kalon 60 ditë në Itali, 20 ditë në Greqi dhe 10 ditë në Gjermani brenda së njëjtës periudhë referimi, ai ka përdorur të gjitha 90 ditët e lejuara. Nuk ekziston një kuotë e veçantë prej 90 ditësh për secilin shtet.

Periudha 180-ditore është një periudhë lëvizëse. Për çdo ditë qëndrimi duhet parë mbrapa në 180 ditët e fundit dhe të kontrollohet sa ditë janë kaluar në zonën Schengen. Dita e hyrjes dhe dita e daljes llogariten si ditë qëndrimi. Për këtë arsye, largimi nga Italia pas ditës së nëntëdhjetë nuk krijon automatikisht një të drejtë të re për të hyrë pas pak ditësh: duhet pritur që një pjesë e ditëve të mëparshme të dalë nga periudha 180-ditore e referimit.

EES nuk e ndryshon ligjin, por e bën tejkalimin shumë më të dukshëm

Përpara sistemit të ri, kontrolli i kohëzgjatjes së qëndrimit mbështetej kryesisht te vulat e hyrjes dhe daljes në pasaportë. Sot EES i regjistron këto të dhëna në mënyrë elektronike dhe mund të identifikojë automatikisht personat që kanë qëndruar më gjatë se periudha e lejuar.

Kjo ka një pasojë praktike të rëndësishme. Kush tejkalon 90 ditët nuk duhet të mendojë se mungesa e një vule ose ndryshimi i pikës kufitare e bën qëndrimin të padukshëm. Hyrjet dhe daljet regjistrohen në një sistem të përbashkët dhe autoritetet kufitare e të emigracionit mund të kenë akses në informacionin për tejkalimin e afatit.

Tejkalimi mund të sjellë pasoja sipas legjislacionit të shtetit përkatës, përfshirë masa kthimi, kufizime të ardhshme të hyrjes ose pasoja të tjera administrative. Nëse qëndrimi është zgjatur për arsye të paparashikueshme dhe të dokumentueshme, si një shtrim serioz në spital, është e rëndësishme që dokumentacioni të paraqitet menjëherë pranë autoriteteve kompetente, sepse sistemi parashikon mundësinë e korrigjimit të të dhënave kur ekzistojnë prova të besueshme.

Udhëtimi pa vizë nuk jep të drejtë pune

Për qytetarët shqiptarë kjo është një çështje që duhet mbajtur veçanërisht e qartë. Përjashtimi nga viza për qëndrime të shkurtra lejon udhëtimin për turizëm, vizita dhe qëllime të tjera të lejuara të qëndrimit të shkurtër, por nuk krijon në vetvete të drejtë për të filluar një punë të zakonshme në Itali.

Puna e rregullt kërkon një bazë juridike të posaçme: në varësi të rastit, një procedurë pune, një vizë kombëtare, një leje qëndrimi që lejon punën ose një nga kanalet e veçanta të parashikuara nga ligji. Hyrja pa vizë nuk duhet të përdoret si zëvendësim i procedurës së emigracionit për punë.

Kush ka leje qëndrimi italiane ose vizë kombëtare D?

Rregulli është i ndryshëm për personat që kanë një leje qëndrimi të vlefshme ose një vizë kombëtare afatgjatë të lëshuar nga një shtet që përdor EES. Këta persona nuk regjistrohen në EES si udhëtarë të qëndrimit të shkurtër kur kalojnë kufirin e jashtëm në bazë të titullit të tyre të qëndrimit. Në kontroll duhet të paraqesin pasaportën së bashku me lejen e qëndrimit ose vizën afatgjatë.

Kjo përjashtim nga regjistrimi EES nuk duhet ngatërruar me një të drejtë të pakufizuar qarkullimi në të gjitha shtetet Schengen. Leja italiane i jep të drejtën e qëndrimit në Itali sipas kushteve të titullit; udhëtimet në shtetet e tjera Schengen mbeten të rregulluara nga normat e posaçme për qarkullimin e mbajtësve të lejeve të qëndrimit.

EES nuk është ETIAS: në shtator 2026 ETIAS ende nuk është aktiv

Një tjetër burim konfuzioni është dallimi ndërmjet EES dhe ETIAS. EES është sistemi i regjistrimit të hyrjeve dhe daljeve dhe është tashmë plotësisht funksional. ETIAS, përkundrazi, është autorizimi elektronik i udhëtimit që në të ardhmen do të kërkohet edhe për shumë shtetas të vendeve që sot udhëtojnë pa vizë, përfshirë kategoritë që hyjnë në regjimin e udhëtimit pa vizë.

Në fillim të shtatorit 2026, ETIAS ende nuk është në funksion dhe Bashkimi Europian nuk po pranon aplikime. Nisja është parashikuar për tremujorin e fundit të vitit 2026 dhe data e saktë duhet të shpallet zyrtarisht. Prandaj, aktualisht nuk ka asnjë procedurë zyrtare ETIAS që një qytetar shqiptar duhet të kryejë përpara udhëtimit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për të shmangur faqe jozyrtare që paraqiten si kanale zyrtare ose kërkojnë të dhëna personale e pagesa për një procedurë që ende nuk ka filluar.

Çfarë duhet të kontrollohet para udhëtimit?

Përpara nisjes është e këshillueshme të kontrollohen me kujdes ditët e kaluara në të gjithë zonën Schengen gjatë 180 ditëve të fundit, jo vetëm ditët në Itali. Kush ka një leje qëndrimi italiane duhet të kontrollojë vlefshmërinë e saj dhe ta ketë me vete së bashku me pasaportën. Kush udhëton pa vizë duhet të jetë në gjendje të shpjegojë qëllimin e udhëtimit dhe të respektojë kushtet e hyrjes për një qëndrim të shkurtër.

Ndryshimi i vitit 2026 nuk është pra një kufizim i ri i udhëtimit pa vizë për qytetarët shqiptarë, por një transformim i mënyrës së kontrollit. Ajo që më parë mund të dukej si një llogaritje e paqartë mes vulave të pasaportës, sot është një regjistrim elektronik që ndjek hyrjet, daljet dhe kohëzgjatjen e qëndrimit. Për këtë arsye, njohja e saktë e rregullit 90/180 është bërë edhe më e rëndësishme.

---

Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Lobbista registrato presso il Registro per la Trasparenza dell’UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID: 0009-0004-7030-0428

Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.