Marrja e shtetësisë italiane përmes martesës me një shtetas italian nuk është automatike. Ajo kërkon një kërkesë formale, respektimin e afateve ligjore dhe, në shumicën e rasteve, provën e njohjes së gjuhës italiane në nivelin B1. Megjithatë, pas vendimit nr. 25/2025 të Gjykatës Kushtetuese, ky kusht nuk mund të zbatohet në mënyrë të verbër ndaj personave që, për shkak të moshës, patologjive ose aftësisë së kufizuar, kanë një pengesë serioze dhe objektive për të mësuar gjuhën.
Kur mund të paraqitet kërkesa për shtetësi për martesë?
Sipas ligjit italian nr. 91/1992, bashkëshorti i huaj i një shtetasi italian mund të kërkojë shtetësinë italiane pasi të ketë kaluar një periudhë të caktuar nga martesa ose nga momenti kur bashkëshorti ka fituar shtetësinë italiane.
Nëse kërkuesi banon ligjërisht në Itali, kërkesa mund të paraqitet, në përgjithësi, pas dy vjetësh qëndrimi të ligjshëm pas martesës. Nëse kërkuesi banon jashtë Italisë, afati është tre vjet. Këto afate përgjysmohen kur bashkëshortët kanë fëmijë të lindur ose të birësuar së bashku: një vit për personin që banon në Itali dhe një vit e gjashtë muaj për personin që banon jashtë vendit.
Nëse bashkëshorti është bërë italian pas lidhjes së martesës, afati llogaritet nga data e fitimit të shtetësisë italiane prej tij. Në çdo rast, martesa ose bashkimi civil duhet të vazhdojë të ekzistojë deri në miratimin e dekretit. Një ndarje ligjore ose përfundimi i martesës para dekretit mund të pengojë përfundimin pozitiv të procedurës. Nëse bashkëshorti italian vdes pasi kërkesa është paraqitur, kjo rrethanë, sipas rregullave aktuale, nuk sjell automatikisht humbjen e procedurës.
Rregulli i përgjithshëm: kërkohet niveli B1
Që nga ndryshimet e bëra në ligjin për shtetësinë, kërkuesi duhet, si rregull, të provojë njohjen e gjuhës italiane të paktën në nivelin B1 të Kuadrit të Përbashkët Evropian të Referencës për Gjuhët.
Për personat që paraqesin kërkesën nga Shqipëria, Ambasada e Italisë në Tiranë kujton se certifikimet e njohura përfshijnë, ndër të tjera, PLIDA, CertIt, CILS, CELI dhe Co.L. Nuk mjafton, pra, një vërtetim i çfarëdoshëm i lëshuar nga një kurs privat: duhet të jetë një titull i pranueshëm sipas rregullave të Ministrisë.
Ligji parashikon gjithashtu disa raste në të cilat certifikata B1 nuk duhet të paraqitet. Ndër këto përfshihen, në kushtet e parashikuara nga legjislacioni, personat që kanë nënshkruar Marrëveshjen e Integrimit dhe mbajtësit e lejes së qëndrimit BE për qëndrues afatgjatë të lëshuar nga autoritetet italiane. Mund të ketë përjashtim edhe kur kërkuesi ka përfunduar një cikël studimi në një institucion të njohur, me mësim në gjuhën italiane.
Vendimi nr. 25/2025: nuk mund të kërkohet B1 kur mësimi i gjuhës është objektivisht i pamundur
Një ndryshim me rëndësi të veçantë ka ardhur nga Gjykata Kushtetuese me vendimin nr. 25/2025. Gjykata ka shpallur antikushtetuese normën në pjesën ku impononte në mënyrë të njëjtë provën e nivelit B1 edhe ndaj personave me kufizime të rënda në aftësinë për të mësuar gjuhën, kur këto kufizime burojnë nga mosha, nga sëmundje ose nga aftësia e kufizuar.
Parimi është i qartë: barazia nuk do të thotë trajtim identik i situatave thelbësisht të ndryshme. Nëse një person nuk është thjesht në vështirësi për të mësuar italishten, por ka një pengesë serioze, objektive dhe të dokumentuar, shteti nuk mund ta kushtëzojë shtetësinë nga arritja e një rezultati që, për atë person, është realisht i paarritshëm.
Pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese, Ministria e Brendshme ka nxjerrë qarkoren nr. 14605 të datës 13 mars 2025, duke konfirmuar përjashtimin nga prova e gjuhës për personat që ndodhen në këto kushte.
Mosha e avancuar, vetë, nuk mjafton
Ky është një aspekt që duhet kuptuar mirë. Vendimi nuk do të thotë se çdo person i moshuar përjashtohet automatikisht nga B1. As një diagnozë mjekësore e zakonshme nuk mjafton vetvetiu. Duhet të ekzistojë një kufizim i rëndë që prek konkretisht aftësinë për të mësuar gjuhën dhe kjo gjendje duhet të dokumentohet me certifikim të lëshuar nga një strukturë shëndetësore publike.
Prandaj, para paraqitjes së kërkesës, është e rëndësishme të vlerësohet nëse dokumentacioni mjekësor përshkruan jo vetëm patologjinë, por edhe ndikimin e saj real në aftësinë për të mësuar dhe përvetësuar një gjuhë.
Kërkesa nga Shqipëria
Për shtetasit shqiptarë që jetojnë në Shqipëri dhe janë të martuar me një shtetas italian, kërkesa paraqitet telematikisht në portalin e Ministrisë së Brendshme. Nëse kërkuesi nuk ka SPID ose kartë identiteti elektronike italiane, mund të regjistrohet me adresë emaili dhe të përdorë sistemin e autentikimit me dy faktorë.
Bashkëshorti italian duhet të jetë i regjistruar rregullisht në AIRE në territorin konsullor përkatës dhe, si rregull, të bashkëjetojë në të njëjtën adresë me kërkuesin. Nëse bashkëshortët kanë vendbanime të ndryshme për arsye pune, studimi të fëmijëve, trajtimi shëndetësor ose arsye të tjera të justifikuara, është e nevojshme të dokumentohen këto rrethana.
Ndër dokumentet kryesore përfshihen akti i lindjes, certifikatat penale të kërkuara, dokumenti i identitetit, akti i martesës i transkriptuar në regjistrat italianë, dëshmia e pagesës së kontributit prej 250 eurosh dhe, kur kërkohet, certifikata e gjuhës. Dokumentet shqiptare duhet të paraqiten në formën e kërkuar nga autoritetet italiane, me përkthim dhe legalizim ose apostilim kur është e nevojshme.
Një përjashtim që duhet përdorur vetëm kur ekzistojnë kushtet reale
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese ka korrigjuar një automatizëm që mund të prodhonte rezultate të padrejta, por nuk e ka hequr kushtin e gjuhës për shumicën e kërkuesve. Për këtë arsye, strategjia e duhur nuk është të kërkohet përjashtimi sa herë që provimi B1 duket i vështirë, por të përdoret ky instrument vetëm kur ekziston një pamundësi e rëndë, objektive dhe e dokumentueshme.
Për shumë familje shqiptaro-italiane kjo ndryshon konkretisht mundësinë për të përfunduar procedurën e shtetësisë, sidomos në rastin e personave të moshuar ose me probleme shëndetësore serioze. Në këto situata, dokumentacioni mjekësor dhe mënyra se si paraqitet juridikisht kërkesa mund të jenë vendimtare.
Avv. Fabio Loscerbo – Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID: 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento