Që nga viti 2026, mbajtësit e disa lejeve të qëndrimit për “casi speciali” mund të përfitojnë nga Assegno di Inclusione (ADI) sipas një regjimi të posaçëm, i menduar për të mos lënë pa mbështetje ekonomike personat që kanë dalë nga situata dhune, shfrytëzimi ose ndërmjetësimi të paligjshëm në punë. Rregullat e sqaruara nga INPS janë veçanërisht të rëndësishme sepse ndryshojnë ndjeshëm nga kushtet e zakonshme të ADI-së.
Cilat leje përfshihen
Regjimi i posaçëm zbatohet për lejet e qëndrimit të parashikuara nga nenet 18, 18-bis dhe 18-ter të Testo Unico Immigrazione: mbrojtje sociale, viktima të dhunës në familje dhe viktima të ndërmjetësimit të paligjshëm ose shfrytëzimit të punës.
Pse kushtet janë të ndryshme
Për këta titullarë nuk zbatohen kushtet e zakonshme të ADI-së për shtetësinë, llojin e qëndrimit, kohëzgjatjen e rezidencës dhe kufijtë ekonomikë, të ardhurorë e pasurorë. Kjo nuk do të thotë se përfitimi është automatik: duhet të ekzistojë leja e duhur, të paraqitet kërkesa dhe të respektohen detyrimet që lidhen me rrugën e përfshirjes sociale dhe, kur parashikohet, të punësimit.
Si paraqitet kërkesa
Kërkesa për ADI paraqitet pranë INPS-it. Mund të bëhet drejtpërdrejt me identitet digjital ose me ndihmën e patronateve dhe CAF-eve. Pas kërkesës, përfituesi duhet të ndjekë procedurën e aktivizimit në SIISL dhe të nënshkruajë Patto di Attivazione Digitale të familjes. Në vijim, duhet të realizohet kontakti me shërbimet sociale sipas afateve të parashikuara nga sistemi i ADI-së.
Sa zgjat ADI-ja kur leja është “casi speciali”
Një pikë që shpesh krijon keqkuptime është kohëzgjatja. ADI-ja nuk mund të vazhdojë përtej vlefshmërisë së lejes së qëndrimit për “casi speciali”. Nëse, për shembull, leja skadon pas disa muajsh dhe nuk është kërkuar rinovimi, INPS mund ta njohë përfitimin vetëm për periudhën e mbetur të vlefshmërisë së titullit.
Situata ndryshon kur rinovimi është kërkuar në kohë. INPS ka sqaruar se kërkesa për lëshim ose rinovim të lejes “casi speciali” konsiderohet e vlefshme edhe për qëllimet e ADI-së deri në vendimin mbi lejen ose deri në një komunikim të autoritetit të sigurisë publike që evidenton pengesa për lëshimin apo rinovimin. Për këtë arsye, ricevuta e kërkesës për rinovim nuk duhet trajtuar si një dokument dytësor: ajo mund të jetë vendimtare për vazhdimësinë e përfitimit.
Çfarë ndodh nëse leja konvertohet
Duhet bërë një dallim i rëndësishëm midis rinovimit dhe konvertimit. Lejet e lëshuara sipas neneve 18, 18-bis dhe 18-ter mund, në kushtet e parashikuara nga ligji, të rinovohen ose të konvertohen në leje pune apo studimi. Në rast konvertimi në një lloj tjetër lejeje, kërkesa e ADI-së e bazuar në lejen “casi speciali” humbet efektet e saj sipas regjimit të posaçëm. Personi mund të paraqesë një kërkesë të re për ADI, por ajo do të shqyrtohet sipas rregullave të zakonshme, duke përfshirë kushtet që ligji parashikon për rezidencën, qëndrimin dhe gjendjen ekonomike.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për një person që po kalon nga një leje për shfrytëzim pune në një leje të zakonshme për punë. Konvertimi mund të jetë shumë pozitiv për stabilizimin e statusit të qëndrimit, por duhet vlerësuar edhe efekti që ai prodhon mbi përfitimet sociale tashmë në pagesë.
Ndryshimet familjare dhe kontrata e qirasë
INPS ka parashikuar gjithashtu detyrime specifike për komunikimin e ndryshimeve. Kur nuk është paraqitur DSU, ndryshimet që lidhen me kontratën e qirasë duhet të komunikohen brenda 15 ditëve nga ngjarja, ndërsa ndryshimet në përbërjen e familjes duhet të komunikohen brenda një muaji. Mosrespektimi i këtyre afateve mund të çojë në humbjen e përfitimit.
Pse kjo masë ka rëndësi edhe për qytetarët shqiptarë
Për një qytetar shqiptar që ndodhet në Itali dhe ka marrë një leje për “casi speciali” pas një situate shfrytëzimi në punë, dhune në familje ose një rruge të mbrojtjes sociale, rregullat e vitit 2026 krijojnë një mbështetje konkrete gjatë fazës më delikate: atë në të cilën personi duhet të dalë nga situata e varësisë, të rindërtojë një autonomi ekonomike dhe, kur është e mundur, të kalojë drejt një titulli të qëndrueshëm pune ose studimi.
Këshilla praktike është që procedura e lejes së qëndrimit dhe ajo e ADI-së të mos trajtohen si dy çështje të ndara. Data e skadimit të lejes, ricevuta e rinovimit, eventuali konvertim, përbërja e familjes dhe kontrata e qirasë mund të ndikojnë drejtpërdrejt mbi vazhdimin e përfitimit. Një gabim në një prej këtyre hapave mund të prodhojë pasoja edhe në procedurën tjetër.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Lobbista registrato presso il Registro per la Trasparenza dell’UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID: 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento