Në vitin 2026 procedura e mbrojtjes ndërkombëtare në Itali ka ndryshuar në mënyrë të ndjeshme. Ligji tani dallon qartë mes shprehjes së vullnetit për të kërkuar azil, regjistrimit të kërkesës dhe formalizimit të saj. Ky dallim nuk është vetëm teknik: ai ndikon drejtpërdrejt edhe në momentin kur kërkuesi mund të fillojë të punojë rregullisht në Itali.
Tre momente të ndryshme të procedurës
Me dekret-ligjin nr. 100 të 12 qershorit 2026, të kthyer pa ndryshime në ligjin nr. 145 të 7 gushtit 2026, Italia ka përshtatur sistemin e saj me Paktin e ri të Bashkimit Evropian për Migracionin dhe Azilin. Një nga ndryshimet më të rëndësishme është ndarja më e qartë e procedurës së azilit në disa faza juridikisht të dallueshme.
Faza e parë është shprehja e vullnetit për të kërkuar mbrojtje ndërkombëtare. Ligji italian përcakton se kërkesa konsiderohet e bërë kur personi shpreh personalisht vullnetin për të kërkuar mbrojtje pranë autoritetit kompetent, sipas mënyrave të parashikuara nga rregullat e reja.
Faza e dytë është regjistrimi i kërkesës. Regjistrimi kryhet nga Questura ose nga zyra e policisë kufitare. Pas regjistrimit, kërkuesit i lëshohet një dokument nominativ që përmban kodin unik të identitetit, fotografinë dhe të dhënat personale të deklaruara gjatë identifikimit. Ky dokument vërteton se kërkesa është regjistruar dhe shënon datën e regjistrimit.
Faza e tretë është formalizimi i kërkesës. Sipas rregullave të reja, formalizimi mund të kryhet pranë Komisioneve Territoriale, përmes subjekteve të jashtme të autorizuara, përmes drejtuesve të qendrave të pritjes kur personi është i akomoduar në një strukturë pritjeje, ose pranë Questura-s në rastet e personave të ndaluar apo të mbajtur në struktura të posaçme. Pas formalizimit lëshohet dokumenti i parashikuar nga neni 4, paragrafi 4, i dekretit legjislativ nr. 142/2015.
Puna nuk lejohet më pas 60 ditësh
Një ndryshim veçanërisht i rëndësishëm për kërkuesit e azilit lidhet me punën. Deri në qershor 2026, rregulli i përgjithshëm parashikonte mundësinë e punës pas 60 ditësh nga paraqitja e kërkesës. Rregulli i ri e ka zgjatur këtë periudhë në 90 ditë.
Por ka edhe një element tjetër shumë të rëndësishëm: 90 ditët nuk llogariten nga dita kur personi shpreh për herë të parë dëshirën për të kërkuar azil dhe as nga dita e regjistrimit. Neni 22 i dekretit legjislativ nr. 142/2015, në versionin e ndryshuar në vitin 2026, parashikon shprehimisht se aktiviteti i punës mund të ushtrohet pasi të kenë kaluar 90 ditë nga formalizimi i kërkesës, me kusht që procedura e shqyrtimit të mos ketë përfunduar dhe vonesa të mos jetë për faj të kërkuesit.
Kjo do të thotë se data e formalizimit është bërë një datë vendimtare edhe për hyrjen në tregun e punës.
Pse është e rëndësishme të ruhen të gjitha dokumentet
Në praktikë mund të ndodhë që mes shprehjes së vullnetit, regjistrimit dhe formalizimit të kalojë një periudhë kohe. Pikërisht për këtë arsye është e rëndësishme që kërkuesi të ruajë çdo dokument, fletë takimi, komunikim të Questura-s, dokument nominativ dhe provë që tregon datën e secilës fazë të procedurës.
Nëse, për shembull, një person ka shprehur vullnetin për të kërkuar azil më 1 korrik, kërkesa është regjistruar më 10 korrik, por formalizimi bëhet më 5 gusht, afati prej 90 ditësh për punën llogaritet, sipas formulimit aktual të ligjit, nga 5 gushti dhe jo nga 1 korriku.
Ky ndryshim mund të ketë pasoja konkrete sidomos në Questura-t ku ekzistojnë vonesa në organizimin e takimeve. Për këtë arsye, kur formalizimi vonohet për një kohë të konsiderueshme, është e këshillueshme që situata të dokumentohet dhe, nëse është e nevojshme, të kërkohet ndërhyrja e një profesionisti për të vlerësuar mjetet e mundshme të mbrojtjes kundër vonesës administrative.
Dokumenti që lejon punën
Ligji i ri nuk flet më thjesht për “permesso di soggiorno per richiesta asilo” si në formulimin e mëparshëm. Neni 22 i referohet dokumentit të lëshuar pas formalizimit të kërkesës sipas nenit 4, paragrafi 4, të dekretit legjislativ nr. 142/2015.
Pasi kanë kaluar 90 ditët dhe nëse procedura e mbrojtjes ndërkombëtare është ende në shqyrtim, ky dokument lejon ushtrimin e aktivitetit të punës. Punëdhënësi, ose konsulenti i punës që kryen punësimin, duhet të verifikojë dokumentacionin dhe datën e formalizimit për të përcaktuar nëse periudha e pritjes ka përfunduar.
Është e rëndësishme të kuptohet se e drejta për të punuar gjatë procedurës së azilit nuk do të thotë se dokumenti i kërkuesit është shndërruar në një leje qëndrimi për punë. Baza juridike e qëndrimit mbetet kërkesa për mbrojtje ndërkombëtare, ndërsa ligji lejon punën gjatë kohës që procedura është ende e hapur.
Një ndryshim që duhet njohur që në fillim të procedurës
Reforma e vitit 2026 e bën edhe më të rëndësishme dallimin mes fazave të procedurës së azilit. Për kërkuesin nuk mjafton të dijë se ka “paraqitur kërkesën”: duhet të dijë kur është shprehur vullneti, kur është kryer regjistrimi dhe, mbi të gjitha për qëllimet e punës, kur është kryer formalizimi.
Kush synon të fillojë një punë të rregullt duhet të kontrollojë me kujdes dokumentin e marrë dhe datat e procedurës. Në një sistem ku vonesat administrative mund të prodhojnë pasoja të drejtpërdrejta mbi punën dhe autonominë ekonomike të personit, dokumentimi i saktë i çdo faze është një mjet thelbësor mbrojtjeje.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Lobbista registrato presso il Registro per la Trasparenza dell’UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID: 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento