Që nga 12 qershori 2026, rregullat procedurale për mbrojtjen ndërkombëtare në Itali kanë ndryshuar ndjeshëm. Për disa vendime negative afati për t’iu drejtuar gjykatës nuk është më ai që shumë persona vazhdojnë të kenë parasysh nga sistemi i mëparshëm: në raste të caktuara ankimi duhet të paraqitet brenda 7 ditësh, ndërsa në një procedurë të veçantë kufitare afati mund të jetë vetëm 5 ditë nga njoftimi.
Për shtetasit shqiptarë kjo çështje ka një rëndësi të veçantë, sepse Shqipëria vazhdon të konsiderohet nga legjislacioni italian si vend i origjinës së sigurt. Kjo mund të çojë në përdorimin e procedurës së përshpejtuar, por nuk e heq detyrimin për të shqyrtuar individualisht çdo kërkesë dhe as të drejtën e kërkuesit për të treguar pse, në situatën e tij personale, Shqipëria nuk mund të konsiderohet e sigurt.
Çfarë ndryshoi në vitin 2026
Dekreti-ligj nr. 100 i 12 qershorit 2026, i konvertuar pa ndryshime me ligjin nr. 145 të 7 gushtit 2026, ka përshtatur legjislacionin italian me Paktin e ri të Bashkimit Evropian për migracionin dhe azilin. Ndryshimet kanë prekur drejtpërdrejt edhe nenin 35-bis të dekretit legjislativ nr. 25/2008, që rregullon ankimin gjyqësor kundër vendimeve mbi mbrojtjen ndërkombëtare.
Rregulli i përgjithshëm mbetet që ankimi kundër vendimit të Komisionit Territorial paraqitet brenda 30 ditësh nga njoftimi. Megjithatë, pas reformës, në rastet e lidhura me nenin 67, paragrafi 7, shkronja a), të Rregullores (BE) 2024/1348, ligji italian ka përcaktuar një afat vetëm prej 7 ditësh.
Në këtë kategori hyjnë, sipas rregullores evropiane, disa vendime për papranueshmëri, tërheqje të nënkuptuar, kërkesë të pabazuar ose qartazi të pabazuar, kur ekzistojnë rrethanat që justifikojnë një procedurë të përshpejtuar. Një nga këto rrethana është pikërisht fakti që kërkuesi vjen nga një vend që mund të konsiderohet vend i origjinës së sigurt.
Shqipëria dhe koncepti i vendit të origjinës së sigurt
Udhëzimet e Komisionit Kombëtar për të Drejtën e Azilit, të përditësuara në vitin 2026, vazhdojnë ta përfshijnë Shqipërinë ndër vendet e origjinës së sigurt sipas legjislacionit italian. Rregullorja evropiane parashikon që kjo rrethanë mund të përdoret si bazë për përshpejtimin e shqyrtimit të kërkesës.
Por “vend i sigurt” nuk do të thotë se çdo kërkesë e një shtetasi shqiptar duhet të refuzohet automatikisht. Edhe rregullat evropiane kërkojnë një vlerësim individual. Po kështu, neni 2-bis i dekretit legjislativ nr. 25/2008 lejon kërkuesin të paraqesë arsye serioze që tregojnë se, për shkak të situatës së tij personale, vendi nuk është i sigurt për të.
Kjo mund të marrë rëndësi, për shembull, kur ekziston një rrezik individual persekutimi, dhune, hakmarrjeje, trafikimi, diskriminimi të rëndë ose një tjetër situatë personale që nuk mund të vlerësohet vetëm mbi bazën e kushteve të përgjithshme të vendit. Dokumentet, denoncimet, raportet mjekësore, provat e kërcënimeve dhe çdo element që individualizon rrezikun mund të jenë vendimtare.
Kur afati mund të jetë vetëm 5 ditë
Reforma e vitit 2026 ka ndryshuar edhe procedurën kufitare. Neni 35-ter i dekretit legjislativ nr. 25/2008 parashikon, për kategorinë e veçantë të vendimeve të marra sipas procedurës kufitare të përcaktuar nga Rregullorja (BE) 2024/1348, një afat prej vetëm 5 ditësh nga njoftimi për paraqitjen e ankimit.
Në këto raste, paraqitja e ankimit nuk e pezullon automatikisht efektin ekzekutiv të vendimit, përveç rastit të të miturit të huaj të pashoqëruar. Kërkesa që personi të autorizohet të qëndrojë në Itali gjatë shqyrtimit duhet të paraqitet së bashku me ankimin; ligji parashikon shprehimisht që ajo duhet të depozitohet në të njëjtën kohë.
Pse data e njoftimit është vendimtare
Në praktikë, gabimi më i rrezikshëm është të mendohet se ka gjithmonë 30 ditë kohë. Sot duhet kontrolluar menjëherë jo vetëm përmbajtja e vendimit, por edhe baza juridike e përdorur nga Komisioni, lloji i procedurës, mënyra dhe data e saktë e njoftimit dhe nëse vendimi lidhet me një procedurë të përshpejtuar ose kufitare.
Një afat prej 7 ose 5 ditësh kalon shumë shpejt. Humbja e tij mund të çojë në papranueshmërinë e ankimit dhe mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta mbi të drejtën për të qëndruar në Itali. Për këtë arsye, sapo merret një vendim negativ, duhet të ruhet kopja e plotë e aktit dhe e njoftimit dhe të kërkohet menjëherë vlerësim juridik, pa pritur ditët e fundit.
Gjykata e Kasacionit ka theksuar gjithashtu, në jurisprudencën e mbledhur në rishikimin tematik të publikuar më 1 shtator 2026, se klasifikimi i procedurës dhe respektimi real i rregullave procedurale kanë ndikim të drejtpërdrejtë mbi afatet e ankimit dhe mbi të drejtën e mbrojtjes. Reforma e re e bën këtë kontroll edhe më të rëndësishëm.
Përfundim
Për shtetasit shqiptarë që kërkojnë mbrojtje ndërkombëtare në Itali, fakti që Shqipëria konsiderohet vend i origjinës së sigurt nuk e përjashton të drejtën për një shqyrtim individual, por mund të sjellë një procedurë më të shpejtë dhe afate shumë më të shkurtra për të reaguar ndaj një vendimi negativ. Pas reformës së vitit 2026, kontrolli i menjëhershëm i aktit të Komisionit nuk është thjesht një masë kujdesi: në disa raste është kushti praktik për të mos humbur të drejtën e ankimit.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati in materia di Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 in materia di Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento