Nëse një shtetas shqiptar është bashkëshort, partner ose familjar i një shtetasi italian që jeton në Itali dhe nuk ka ushtruar më parë të drejtën e lëvizjes së lirë në një shtet tjetër të Bashkimit Evropian, procedura e qëndrimit nuk është e njëjtë me atë të familjarëve të qytetarëve të BE-së që kanë lëvizur ndërmjet shteteve anëtare. Legjislacioni italian parashikon në këtë rast një leje të posaçme për motive familjare, të njohur në praktikë si FAMIT, me vlefshmëri pesëvjeçare.
Çfarë do të thotë qytetar italian “statik”?
Pas ndryshimeve të nenit 23 të Dekretit Legjislativ nr. 30/2007, ligji bën një dallim ndërmjet qytetarëve italianë që kanë ushtruar të drejtën e lëvizjes së lirë në territorin e Bashkimit Evropian dhe atyre që nuk e kanë ushtruar këtë të drejtë.
Në gjuhën administrative përdoren shpesh shprehjet qytetar italian “mobil” dhe qytetar italian “statik”. I pari është ai që ka jetuar ose ushtruar realisht të drejtën e lëvizjes së lirë në një shtet tjetër anëtar dhe më pas ndodhet në një situatë të mbrojtur nga rregullat evropiane të lëvizjes së lirë. I dyti është, në thelb, qytetari italian që ka qëndruar në Itali pa ushtruar këtë të drejtë në një shtet tjetër të BE-së.
Leja për familjarin e qytetarit italian “statik”
Neni 23, paragrafi 1-bis, i Dekretit Legjislativ nr. 30/2007 parashikon se familjarit jo-BE të një qytetari italian që nuk ka ushtruar të drejtën e lëvizjes së lirë i lëshohet një leje qëndrimi për motive familjare. Ligji përcakton shprehimisht se kjo leje ka vlefshmëri pesëvjeçare, mund të rinovohet në skadim dhe mund të konvertohet në leje qëndrimi për motive pune.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për shumë shtetas shqiptarë të martuar ose të lidhur familjarisht me shtetas italianë: nuk bëhet fjalë domosdoshmërisht për procedurën e zakonshme të ricongiungimento familiare që zbatohet kur personi që ndodhet në Itali është vetë shtetas i një vendi të tretë.
Çfarë ka sqaruar Tribunale di Torino në vitin 2026
Një vendim i Tribunale di Torino i 11 majit 2026 ka trajtuar pikërisht problemin e interpretimit të nenit 23, paragrafi 1-bis. Gjykata ka vlerësuar se referimi që norma i bën Tekstit Unik për Imigracionin ka të bëjë me mënyrën administrative të lëshimit të dokumentit dhe nuk duhet të përdoret automatikisht për të imponuar të gjitha kushtet materiale të ricongiungimento familiare të parashikuara nga neni 29 i Dekretit Legjislativ nr. 286/1998.
Sipas këtij orientimi, për të përcaktuar se kush mund të konsiderohet familjar dhe në çfarë kushtesh ekziston e drejta e qëndrimit duhet të vazhdojnë të merren në konsideratë rregullat e Dekretit Legjislativ nr. 30/2007. Ky interpretim ka rëndësi praktike sepse shmang që një procedurë e parashikuar posaçërisht për familjarët e shtetasve italianë të trajtohet si një ricongiungimento familiare i zakonshëm.
Duhet megjithatë të mbahet parasysh se bëhet fjalë për një vendim gjykate dhe jo për një vendim të Gjykatës së Kasacionit me funksion unifikues. Në rast refuzimi nga Questura, për këtë arsye, duhet të verifikohet konkretisht motivimi i përdorur nga administrata dhe kuadri juridik i zbatueshëm.
Cilët familjarë mund të kenë rëndësi?
Në praktikë, çështja mund të lidhet me bashkëshortin, partnerin në një bashkim civil, fëmijët dhe paraardhësit në kushtet e parashikuara nga legjislacioni evropian dhe kombëtar. Në disa raste jurisprudenca e fundit ka trajtuar edhe situatën e partnerit me një marrëdhënie të qëndrueshme të dokumentuar.
Pikërisht për këtë arsye nuk është e mjaftueshme të thuhet thjesht se ekziston një lidhje familjare. Duhet të identifikohet kategoria juridike e saktë dhe, kur kërkohet, të dokumentohet varësia ekonomike, bashkëjetesa, marrëdhënia e qëndrueshme ose elementi tjetër që ligji konsideron relevant.
Dokumentet: kujdes me aktet shqiptare
Për shtetasit shqiptarë është veçanërisht e rëndësishme që aktet e gjendjes civile të jenë të përshtatshme për përdorim në Itali. Certifikatat që provojnë martesën, lindjen ose lidhjen familjare duhet të kontrollohen përpara paraqitjes së kërkesës, përfshirë apostilimin dhe përkthimin kur janë të nevojshme.
Gabimet në emra, mbiemra, datëlindje ose transliterime mund të shkaktojnë kërkesa për plotësim dokumentacioni dhe vonesa. Është gjithashtu e nevojshme të përgatiten dokumentet e identitetit të shtetasit italian, pasaporta e aplikantit dhe dokumentacioni që provon banimin ose bashkëjetesën, sipas situatës konkrete.
Si paraqitet kërkesa në 2026?
Edhe mënyra operative e paraqitjes po ndryshon në disa Questure. Për shembull, Questura di Monza e Brianza ka njoftuar se nga 1 maji 2026 kërkesat për lëshim ose rinovim të lejes së familjarit të qytetarit italian “statik”, si edhe kërkesat për kartën e qëndrimit të familjarëve të qytetarëve të BE-së ose italianëve “mobilë”, paraqiten nëpërmjet kit-it postar pranë Sportello Amico të Poste Italiane dhe jo më përmes PrenotaFacile.
Megjithatë, modalitetet operative nuk janë ende të njëjta në çdo territor. Para paraqitjes së kërkesës është e domosdoshme të kontrollohen udhëzimet e Questura-s kompetente, sepse në disa provinca vazhdojnë të ekzistojnë procedura lokale të ndryshme për takimin ose dorëzimin e praktikës.
Çfarë duhet bërë në rast vonese ose refuzimi?
Një refuzim nuk duhet vlerësuar vetëm nga rezultati, por nga arsyetimi juridik i përdorur nga Questura. Nëse administrata aplikon kushte që nuk përputhen me nenin 23, paragrafi 1-bis, ose nuk merr parasysh marrëdhënien familjare sipas rregullave të zbatueshme, vendimi mund të kundërshtohet përpara gjykatës kompetente.
Po kështu, një pritje shumë e gjatë pa zhvillim të procedurës mund të justifikojë një ndërhyrje formale ndaj administratës. Në çështjet familjare, koha ka një rëndësi të veçantë sepse vonesa administrative prek drejtpërdrejt ushtrimin e së drejtës për jetën familjare.
Përfundimi praktik është i qartë: familjari shqiptar i një shtetasi italian nuk duhet ta trajtojë automatikisht situatën e tij si një ricongiungimento familiare të zakonshëm. Duhet të verifikohet fillimisht nëse shtetasi italian është “statik” ose “mobil”, cili titull qëndrimi është i zbatueshëm dhe cila është procedura konkrete e Questura-s kompetente.
Avv. Fabio Loscerbo
Avvocato Cassazionista
Iscritto nel Registro dei rappresentanti di interessi della Camera dei deputati – materia Immigrazione
Registro per la Trasparenza UE n. 280782895721-36 – materia Migrazione e Asilo
ORCID 0009-0004-7030-0428
Articolo redatto con l’ausilio di strumenti di AI, sotto la direzione, revisione e responsabilità editoriale dell’autore.
Nessun commento:
Posta un commento